De smartwatch is tegenwoordig goed ingeburgerd. Het is een populair hulpmiddel dat onze gezondheid monitort, meldingen filtert en sportprestaties bijhoudt. Hoe populairder dergelijke wearables zijn, des te groter de verborgen milieukosten. De productie van een smartwatch vraagt energie-intensieve processen, schaarse metalen en wereldwijde distributie. Dat heeft uiteraard ook ecologisch een impact. Tegelijkertijd worden modellen vaak binnen twee tot drie jaar vervangen, terwijl de meeste horloges technisch veel langer meegaan. De snelgroeiende berg elektronisch afval laat zien dat er een structurele mismatch bestaat tussen de levensduur van het product en hoe lang consumenten het werkelijk gebruiken.
Gebruiken en opnieuw laten gebruiken
Wie de kloof tussen technische levensduur en gebruik wil verkleinen, kan verschillende dingen doen. In de eerste plaats kun je zelf het horloge langer gebruiken. Koop dus niet direct een nieuw exemplaar, gewoon omdat het kan. En wanneer je toch overstapt naar een nieuw model, sluit je de circulaire keten als het oude horloge niet in een stoffige lade belandt, maar door iemand anders wordt gebruikt. Geef de oude Apple Watch aan iemand die er opnieuw plezier aan kan beleven of nog beter: verkoop je Apple Watch. Een smartwatch die opnieuw wordt gebruikt, voorkomt dat er een nieuwe geproduceerd moet worden en verkleint zo de totale materiaal- en CO₂-impact.
Tweedehands, maar dan beter
Er zijn twee manieren om je oude smartwatch te verkopen of een tweedehands smartwatch te kopen. In de eerste plaats kun je denken aan platforms zoals Marktplaats. Je moet dan alles zelf regelen en je hebt geen garanties. Een tweede optie is kiezen voor refurbished. Refurbished smartwatches kunnen een belangrijk onderdeel zijn van de circulaire strategie. Deze toestellen worden na inlevering volledig gecontroleerd, gereinigd, waar nodig voorzien van een nieuwe batterij of band, en opnieuw verkocht met garantie. Het biedt dus de voordelen van tweedehands, maar zonder de onzekerheid die met tweedehands gepaard gaat.
De ecologische impact is vrijwel identiek of zelfs groter. Groter, omdat een gereviseerd exemplaar wellicht langer zal meegaan dan een traditionele tweedehands smartwatch. Vrijwel identiek, omdat de grootste ecologische besparing vooral in het vermijden van nieuwe productie zit. En dat is niet onbelangrijk: hoewel een smartwatch kleiner is dan een smartphone, bevat hij vergelijkbare componenten. Denk aan een display, een chipset, sensoren en metalen zoals aluminium, koper en kobalt. Het winnen van die grondstoffen is energie-intensief en vaak afhankelijk van mijnbouw die ecosystemen aantast. De CO₂-reductie kan oplopen tot tientallen procenten per toestel, simpelweg omdat de energie-intensieve productie wordt overgeslagen.
Goed voor mens en milieu
De praktijk wijst uit dat veel horloges technisch in uitstekende staat blijven nadat de oorspronkelijke eigenaar is overgestapt op een nieuwer model. De hardware gaat nog jarenlang mee, software-updates blijven vaak jaar na jaar doorkomen en de slijtage treedt vooral op bij verwisselbare componenten, zoals de band of batterij. Door die onderdelen te vernieuwen, blijft het apparaat zelf volledig functioneel en is een tweede levensfase vrijwel altijd mogelijk. Een opgeknapt model kan tot veertig procent goedkoper zijn dan een nieuw toestel, terwijl het qua functionaliteit identiek is. De eigenaar kan er dan weer een centje aan verdienen. Het is een van de voorbeelden waarbij duurzaamheid niet duur hoeft te zijn, integendeel. Technologisch hoef je overigens niet veel te missen. De toegevoegde waarde van elk nieuw model bestaat meestal uit incrementele verbeteringen, niet uit fundamenteel nieuwe functionaliteiten.